Stripfiguren uit Charleroi als permanente stadsverlichting — maar de auteursrechten waren nog niet geregeld
De Raad van State verwerpt de vordering van een verlichtingsbedrijf waarvan de offerte substantieel onregelmatig werd verklaard, omdat het voorstel voor permanente verlichting met stripfiguren afhankelijk was van nog niet verkregen auteursrechten en het aangeboden 'alternatief' (een tekstballon met uitroeptekens) te vaag was om als concrete offerte te worden beoordeeld.
Wat gebeurde er?
De Stad Charleroi schrijft een opdracht uit voor de huur en plaatsing van tijdelijke eindejaarsverlichting en permanente stadsverlichting. Het bestek vraagt uitdrukkelijk om verlichting die inspeelt op de identiteit van Charleroi — waaronder, in bijlage 5, een parcours met stripfiguren uit de stad. Blachère dient een offerte in met elf 'ansichtkaarten' die stripfiguren combineren met iconische gebouwen. Maar in de offerte staat: 'Het design is onderworpen aan auteursrechten — de klant is verantwoordelijk voor de verwerving ervan.' De aanbesteder vraagt verduidelijking op basis van artikel 66, §3. Blachère antwoordt dat de stappen zijn gestart en de kosten voor haar rekening zijn. De aanbesteder ziet hier twee problemen. Ten eerste: de verduidelijking wijzigt de offerte. Oorspronkelijk waren de auteursrechtkosten voor de aanbesteder; na de verduidelijking zijn ze voor Blachère. Dat is een wijziging van de prijs, in strijd met het intangibiliteitsbeginsel (artikel 82 KB). Ten tweede: de stappen voor het verkrijgen van de auteursrechten zijn 'gestart maar niet afgerond' — er bestaat geen zekerheid dat de rechten worden verkregen. Het engagement van de inschrijver is onzeker. Dat is een substantiële onregelmatigheid. Blachère werpt tegen dat ze een alternatief heeft voorgesteld voor het geval de auteursrechten niet worden verkregen: een tekstballon met twee uitroeptekens in plaats van de stripfiguren. De Raad van State oordeelt dat dit geen concreet alternatief is. Er is geen technische fiche bij, het is onduidelijk of het alle elf ansichtkaarten vervangt, en de visuele kwaliteit is evident niet dezelfde. Bovendien verbiedt het bestek varianten voor deze posten. En de keuze tussen de twee versies zou ook de prijs beïnvloeden, wat niet in de offerte is verwerkt. De Raad concludeert dat de aanbesteder geen kennelijke beoordelingsfout heeft gemaakt door de offerte als substantieel onregelmatig te beschouwen wegens het onzekere engagement.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest toont de risico's van offertes die afhankelijk zijn van rechten of goedkeuringen van derden. Als een inschrijver een voorstel doet dat conditioneel is — afhankelijk van het verkrijgen van auteursrechten, vergunningen of andere externe goedkeuringen — creëert dat onzekerheid over het engagement. Een vaag alternatief zonder technische onderbouwing volstaat niet om die onzekerheid weg te nemen. De aanbesteder kan de offerte niet vergelijken als hij niet weet welke versie zal worden uitgevoerd.
De les
Als inschrijver: als je voorstel afhankelijk is van rechten of goedkeuringen van derden (auteursrechten, licenties, vergunningen), zorg dan dat die rechten verworven zijn vóór de indiening van je offerte. Een 'alternatief voor het geval het niet lukt' is geen oplossing — zeker niet als varianten verboden zijn en het alternatief niet technisch is onderbouwd. En let op bij verduidelijkingen: een antwoord dat de kostenstructuur van je offerte wijzigt, schendt het intangibiliteitsbeginsel. Als aanbesteder: als een offerte conditioneel is (afhankelijk van nog niet verkregen rechten), is dat op het eerste gezicht een onzeker engagement en dus een substantiële onregelmatigheid.
Te onthouden
- Een offerte waarvan de uitvoering afhankelijk is van nog niet verkregen auteursrechten (of andere rechten van derden) maakt het engagement van de inschrijver onzeker — dat is een substantiële onregelmatigheid in de zin van artikel 76, §1, derde lid, KB Plaatsing.
- Een verduidelijking op basis van artikel 66, §3, die de kostenstructuur van de offerte wijzigt (hier: wie draagt de auteursrechtkosten?), schendt het intangibiliteitsbeginsel van artikel 82 KB Plaatsing.
- Een vaag 'alternatief' zonder technische fiche en zonder duidelijkheid over de reikwijdte is geen concreet alternatief dat de aanbesteder moet betrekken bij de beoordeling — zeker niet als varianten verboden zijn.
- Als de aanbesteder een substantiële onregelmatigheid vaststelt in een openbare procedure, moet hij de offerte nietig verklaren (artikel 76, §3, KB Plaatsing) — er is geen discretionaire ruimte.
- Een 'résumé du moyen' dat na de indiening van het verzoekschrift wordt ingediend en fouten corrigeert die de draagwijdte van het middel wijzigen, is niet toelaatbaar.
Waarop letten
- De offerte combineert een voorstel met stripfiguren (auteursrechtelijk beschermd) met de vermelding dat de klant verantwoordelijk is voor de rechten — dat creëert onmiddellijk een risico op onzekerheid.
- De verduidelijking wijzigt de kostenstructuur: oorspronkelijk zijn de rechtenkosten voor de aanbesteder, na de verduidelijking voor de inschrijver. Dat is een prijswijziging.
- Het 'alternatief' (een tekstballon met uitroeptekens) mist elk technisch detail en het is onduidelijk of het alle elf ansichtkaarten vervangt — de aanbesteder kan er niet mee werken.
- Het bestek verbiedt varianten voor de betrokken posten — het aanbieden van twee mogelijke versies is dus op zich al problematisch.
Stel jezelf de vraag
Is je offerte afhankelijk van rechten of goedkeuringen die je nog niet hebt verkregen? Heb je een alternatief voorgesteld — maar is dat alternatief concreet genoeg om als zelfstandige offerte te worden beoordeeld? Wijzigt je antwoord op een verduidelijkingsvraag de financiële structuur van je offerte?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →