‘En ordre’ is geen motivering: de Raad van State schorst de gunning van de architectuuropdracht voor het crematorium van Héron omdat nergens blijkt dat de referenties en UEA’s van de onderaannemers zijn nagekeken

Wat gebeurde er?

Neomansio is een intercommunale met als doel ‘de oprichting, de verwerving, de bouw, de organisatie en het beheer van crematoriumcentra zoals crematoria, asparken, funeraria en aanverwante diensten’. Op 20 juni 2025 keurde haar raad van bestuur bestek nr. 2025/003 goed voor de architectuurdiensten verbonden aan het crematoriumcentrum van Héron, geraamd op 635.000 euro exclusief btw. De aankondiging verscheen op 4 juli 2025 zowel op e-Procurement als in het Publicatieblad van de Europese Unie. De gekozen plaatsingswijze was de openbare procedure, met zeven selectiecriteria. Drie offertes kwamen binnen: van de combinatie Atelier d’architecture Mathen en HE Architectes, van de combinatie rond Lacomble Architecture, en van Triangle Architectes. Op 14 augustus 2025 ondervroeg Neomansio twee van hen — HE Architectes en de eerste verzoekster — over hun referentie voor selectiecriterium nr. 2, met de vraag het bedrag te verantwoorden dat sloeg op het ‘salon funéraire’ in strikte zin; bij de verzoeksters kwam daar de opmerking bij dat de vermelding in hun offerte eerder ceremonie-, onthaal- en receptiezalen betrof dan een rouwsalon. Zij antwoordden op 27 augustus 2025, HE Architectes op 29 augustus 2025. Aan Triangle Architectes werd over haar referenties niets gevraagd. Op 5 november 2025 stelde de directeur-generaal een verslag van nazicht van de offertes op, en op 14 november 2025 gunde de raad van bestuur de opdracht aan Triangle Architectes. Dat is de bestreden beslissing. De verzoeksters vorderden op 17 december 2025 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid; Triangle Architectes kwam op 6 januari 2026 tussen. Eerst moest de Raad van State over zijn eigen bevoegdheid beslissen. Neomansio wierp zelf op — en liet het aan de wijsheid van de Raad over — dat zij mogelijk geen administratieve overheid is: zij is niet rechtstreeks bij decreet opgericht en bindt in beginsel enkel haar leden, zodat volgens het arrest van het Hof van Cassatie van 13 juni 2014 de gewone rechter bevoegd zou kunnen zijn. De Raad ging daar niet in mee. Neomansio is een intercommunale, onderworpen aan het Waalse Wetboek van de plaatselijke democratie en de decentralisatie, en artikel L1512-6, § 1, eerste lid, daarvan maakt intercommunales publiekrechtelijke rechtspersonen, ook wanneer zij de vorm van een naamloze of coöperatieve vennootschap aannemen — een kenmerk dat trouwens in artikel 1 van haar eigen statuten staat. Die wettelijke kwalificatie kan geen rechter opzijzetten. Zij is dus een administratieve overheid, en of zij beslissingen neemt die derden binden, hoeft niet meer te worden onderzocht. Het ingeroepen cassatiearrest betrof een vzw, niet een intercommunale; het criterium van de ‘voor derden verbindende beslissing’ hoort thuis bij privaatrechtelijke rechtspersonen, niet bij organen die de wetgever zelf als publiekrechtelijke rechtspersonen bestempelt. Ten gronde richtten de verzoeksters hun enige middel op de motivering van de kwalitatieve selectie, met drie grieven: hoe was selectiecriterium nr. 2 geïnterpreteerd en toegepast; welke referenties waren weerhouden en op welke feitelijke basis; en had de begunstigde een beroep gedaan op derden, met aparte UEA’s en formele verbintenissen tot terbeschikkingstelling? De bestreden beslissing beperkte zich er namelijk toe voor elke inschrijver vast te stellen dat zijn situatie ten aanzien van de criteria inzake technische en beroepsbekwaamheid ‘en ordre’ was. De Raad herinnerde eraan dat de formele motivering over een positieve selectie beknopt mag zijn wanneer de selectieprocedure geen enkele bijzondere moeilijkheid doet rijzen — maar dat zij dan bij lezing van het administratief dossier controleerbaar moet zijn, en dat dat dossier moet kunnen aantonen dat de aanbesteder zich van de werkelijkheid van de ingeroepen bekwaamheden heeft vergewist. Duikt er wél een moeilijkheid op, dan moet de motivering die vermelden en uitleggen waarom ze is weggenomen. Voor criterium nr. 2 wezen de gestelde vragen erop dat er werkelijk een onderzoek was gebeurd. Voor de vijf andere criteria daarentegen bevatte het administratief dossier geen enkel concreet element dat op een effectieve verificatie wees — bijvoorbeeld een synthetische tabel per selectiecriterium, zoals in de zaak die tot arrest nr. 260.280 van 26 juni 2024 leidde, waarnaar Neomansio in haar eigen nota verwees. Nochtans waren ook voor die criteria precieze referenties vereist, waaronder specifiek voor de onderdelen stabiliteit en speciale technieken, waarvoor Triangle Architectes op de draagkracht van derden steunde. Neomansio hield vol dat de terbeschikkingstellingsverbintenissen en de UEA’s van die onderaannemers in de offerte zaten, maar geen enkel stuk toonde aan dat ze ook werkelijk waren nagekeken: het verslag van nazicht vermeldt alleen de verificatie van het UEA van Triangle zelf, over de derden staat er niets, en de stukken over het nazicht van fiscale en sociale schulden betroffen die derden evenmin. De bijzonder beknopte motivering bleek zo prima facie ontoereikend. Daar kwam een tweede vaststelling bij, die pas ter zitting boven water kwam. Het vertrouwelijke stuk D.4.2, dat het dossier van onderaannemer BICE betreft, draagt de datum 4 augustus 2025 — terwijl Triangle Architectes haar offerte volgens het proces-verbaal van opening op 16 juli 2025 indiende. Neomansio noch de tussenkomende partij kon die discordantie verklaren; de aanbesteder opperde enkel dat het misschien de datum van opening van het document was, zonder dat te kunnen bevestigen. Ook om die reden miskende de bestreden akte, die die kwestie helemaal niet aanroert, prima facie de formele motiveringsplicht. Het belang bij de tweede en derde grief stond vast: zonder enige kennis van wat Neomansio ertoe bracht de begunstigde te selecteren, konden de verzoeksters niet nagaan of die de selectiecriteria werkelijk haalde en of die criteria op alle inschrijvers gelijk waren toegepast, en verloren zij de waarborg tegen administratieve willekeur. Anders dan Neomansio aanvoerde, moesten zij niet uitleggen waarin artikel 73 of 78 van de wet van 17 juni 2016 zou zijn geschonden om een motiveringsgebrek aan te klagen. De eerste grief hoefde niet meer te worden onderzocht. Bij de belangenafweging wees Neomansio geen enkel nadelig gevolg van een schorsing aan en zag de Raad er zelf ook geen. De tussenkomst werd ingewilligd, de schorsing bevolen en de onmiddellijke uitvoering van het arrest gelast. Het stuk 4 van de verzoeksters, de stukken B, C, D, E.2 en F van het administratief dossier en de stukken 3 en 5 van de tussenkomende partij blijven vertrouwelijk; de kosten, met inbegrip van de rechtsplegingsvergoeding, werden aangehouden.

Waarom doet dit ertoe?

Twee lessen die zelden zo scherp samen in één arrest zitten. De eerste gaat over de vraag wie u voor de Raad van State kunt dagen. Een intercommunale die de vorm van een coöperatieve vennootschap aanneemt, blijft een publiekrechtelijke rechtspersoon omdat de decreetgever haar zo kwalificeert. Het cassatiecriterium van de ‘voor derden verbindende beslissing’ — bedoeld om uit te maken of een privaatrechtelijke rechtspersoon zoals een vzw toch een administratieve overheid is — hoort daar niet thuis. Merkwaardig genoeg was het de aanbesteder zelf die twijfelde aan de bevoegdheid van de Raad; de Raad nam die twijfel weg, en dat is voor iedereen die tegen een intercommunale procedeert nuttige zekerheid. De tweede les gaat over wat een beknopte selectiemotivering moet kunnen dragen. Twee woorden — ‘en ordre’ — zijn niet per se te weinig: bij een selectie zonder moeilijkheden mag de motivering summier zijn. Maar de controle verschuift dan naar het administratief dossier, en dát dossier moet aantonen dat de aanbesteder zich werkelijk van de ingeroepen bekwaamheden heeft vergewist. Hier viel de bodem daaronder weg: buiten criterium nr. 2 lag er niets — geen tabel, geen nota, geen spoor van een nazicht — terwijl vijf andere criteria precieze referenties eisten en de begunstigde voor twee technische luiken volledig op derden steunde. Dat de verbintenissen en UEA’s van die derden in de offerte zaten, volstaat niet: aanwezigheid in de offerte is geen bewijs van verificatie door de aanbesteder. Opvallend is ook hoe de zaak kantelde op iets wat niemand op papier had gezet. De datum 4 augustus 2025 op een stuk van een onderaannemer, tegenover een offerte die op 16 juli 2025 was ingediend, kwam pas ter zitting boven en bleef onverklaard. De Raad maakt daarvan geen zelfstandig middel over de regelmatigheid van de offerte, maar een tweede motiveringsgebrek: de beslissing rept met geen woord over een discordantie die het dossier zelf oproept. Wie zijn dossier niet leest voordat hij gunt, laat zulke vragen aan de tegenpartij en aan de auditeur over.

Gerelateerde arresten

• Arrest 267450 — De tweede ronde in dezelfde zaak: na dit arrest trok Neomansio haar gunningsbeslissing in, bevroeg zij de inschrijvers en nam zij op 22 mei 2026 een nieuwe gunningsbeslissing met een selectietabel per criterium. Ook die werd op 3 augustus 2026 geschorst, nu omdat een attest van goede uitvoering voor het stabiliteitscriterium noch de begunstigde noch haar onderaannemer als uitvoerder vermeldde en de aanbesteder die moeilijkheid onbesproken liet.
• Arrest 263286 — Arrest van 13 mei 2025 over selectiecriteria en ontbrekende attesten, in de tweede ronde van deze zaak door de verzoeksters ingeroepen voor de stelling dat eenzelfde referentie maar voor één selectiecriterium mag meetellen.