‘De rendementen van de afgelopen jaren’: waarom het Vlaamse Gewest een offerte niet mag wegsturen op cijfers die de inschrijver nooit heeft gezien

Wat gebeurde er?

Het Vlaamse Gewest schreef met een openbare procedure op grond van artikel 36 van de wet van 17 juni 2016 een dienstenopdracht uit voor het ‘Groen- en netheidsonderhoud op de autosnelwegen in de provincie Vlaams-Brabant: A-wegen West (D211, Halle – D212, Vilvoorde)’, nationaal en Europees bekendgemaakt. Vier inschrijvers dienden een offerte in, waaronder de NV K. Haar totaalbedrag lag meer dan 15 % onder het wettelijk gemiddelde, zodat het wettelijk vermoeden van abnormaliteit van artikel 36, § 4 van het KB van 18 april 2017 speelde. K. leverde tijdig een gedetailleerde prijsverantwoording aan, en die werd voor de totaalprijs aanvaard: de verkoopprijzen voor personeel en materieel en de stort- en verwerkingskosten — samen meer dan 90 % van het offertebedrag — bleken courant gangbaar, de loonkosten haalden nét de wettelijke minima van paritair comité 145.4, en de toeslag voor algemene kosten, winst en risico lag in lijn met de markt. Op het niveau van de eenheidsprijzen liep het anders. Het bestuur onderzocht alle posten met een aandeel boven 1 % (samen ongeveer 70 % van het bedrag), met een afwijkingsdrempel van 25 à 30 % voor lage en 50 % voor hoge prijzen, en vroeg verantwoording voor de posten 52, 55, 79 en 191. Post 191 werd aanvaard. De andere drie niet: het rendement van 40.200 m²/dag voor het maaien van wegbermen (post 52), van 15.650 m/dag voor de meerprijs bij vangrailmaaien (post 55) en van 20.175 m/dag voor het wegnemen van overhangende takken tussen 1,25 en 5 meter hoogte (post 79) waren volgens het gunningsverslag ‘gezien de uitvoeringsomstandigheden en de vastgestelde rendementen van de afgelopen jaren onrealistisch hoog ingeschat’. Op 29 juni 2026 wees het Gewest de opdracht toe aan de NV A.; de gemotiveerde gunningsbeslissing werd op 15 juli 2026 aangetekend meegedeeld. K. stelde op 30 juli 2026 een vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid in; de zaak werd behandeld op 20 augustus 2026. De Raad van State behandelde het eerste middel (motiveringsgebrek) en het tweede (schending van het transparantiebeginsel) samen. Prima facie stelde hij vast dat het bestuur zich, zonder onderscheid tussen de drie posten, hoofdzakelijk baseerde op één en dezelfde vage formule, en dat die K. niet in staat stelde om met kennis van zaken te beoordelen of een betwisting in rechte zinvol was. Dat de onderliggende cijfers wél in het administratief dossier terug te vinden waren, volstond niet: wie de formele motiveringsplicht aanvoert, moet de motieven in de beslissing zelf kunnen lezen. Ook de toelichting in de nota met opmerkingen — waarin het Gewest verwees naar een opdracht die K. in 2021 had uitgevoerd en naar het rendement dat de zittende dienstverlener het voorgaande jaar had gehaald, beide beduidend lager — kwam te laat: mededeling van de motieven nádat de inschrijver al naar de Raad van State is gestapt, herstelt het gebrek niet. Daarbovenop kwam een tweede, zwaarder verwijt. Artikel 36, § 3, derde lid van het KB van 18 april 2017 laat het bestuur toe om bij de beoordeling van een prijsverantwoording ook informatie te gebruiken die niet van de inschrijver zelf komt, maar verplicht het die gegevens eerst aan hem voor te leggen zodat hij kan reageren — een verplichting die volgens het Verslag aan de Koning voortvloeit uit artikel 69.3 van richtlijn 2014/24/EU en de rechten van verdediging waarborgt. De Raad situeerde die stap uitdrukkelijk ná de ontvangst van de prijsverantwoording, niet ervóór, zoals het Gewest verdedigde. Hier bleek prima facie dat de rendementen uit het verleden en de uitvoeringsomstandigheden nooit aan K. waren voorgelegd, terwijl ze de onregelmatigverklaring wel degelijk mee schraagden en dus niet overtollig waren. De beoordelingsruimte die het bestuur bij artikel 36, § 3 heeft, gaf hem geen vrijgeleide om die verplichting te omzeilen. Dat K. haar eigen rendementen uit 2021 kende, deed daar niets aan af, en het beroep op de vertrouwelijkheidsplicht van artikel 13, § 2 van de wet van 17 juni 2016 sneuvelde ook: feitelijke vaststellingen over behaalde rendementen bij de uitvoering van een opdracht zijn prima facie geen fabrieks- of bedrijfsgeheim en geen vertrouwelijk aspect van een concurrerende offerte. Op het argument dat de door K. voorgelegde Track & Trace-uitprints de abnormaliteit toch niet weerleggen, antwoordde de Raad dat het bestuur eerst zelf de gegevens moet voorleggen en de reactie beoordelen; daar kan hij niet op vooruitlopen. Omdat het Gewest geen belangenafweging vroeg, beval de Raad de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de gunningsbeslissing van 29 juni 2026.

Waarom doet dit ertoe?

Dit arrest zet twee dingen scherp die in de praktijk van het prijsonderzoek vaak door elkaar lopen. Het eerste is dat een prijsverantwoording aanvaarden of verwerpen een beoordeling is die het bestuur zelf mag maken — de Raad van State treedt niet in zijn plaats — maar dat die vrijheid volledig samenvalt met de plicht om de beoordeling zichtbaar te maken. Een verwijzing naar ‘de uitvoeringsomstandigheden en de vastgestelde rendementen van de afgelopen jaren’ is geen motivering maar een conclusie: ze zegt niet welke omstandigheden, welke jaren, welke cijfers. Dat de gegevens elders in het administratief dossier liggen, en dat de nota met opmerkingen ze uiteindelijk wel benoemt, herstelt niets: de formele motiveringsplicht bestaat precies om de inschrijver vóór zijn beroep te laten weten waarop hij staat. Het tweede, en het meest bruikbare, is de lezing van artikel 36, § 3, derde lid. Die bepaling wordt soms gelezen als iets dat alleen bij het uitsturen van de vraag om verantwoording speelt. De Raad plaatst ze uitdrukkelijk in de fase erna: haalt het bestuur bij de beoordeling van het antwoord eigen kennis of externe gegevens boven — historische rendementen van de inschrijver, prestaties van de zittende dienstverlener, interne metingen — dan moeten die op tafel komen vóór de beslissing valt. Zo niet is de wering van de offerte prima facie onwettig, hoe verdedigbaar de onderliggende cijfers ook mogen zijn. Dat het bestuur zich niet achter vertrouwelijkheid kan verschuilen, maakt het sluitstuk: cijfers over rendementen die bij de uitvoering van een opdracht feitelijk werden gehaald zijn geen bedrijfsgeheim, en er is geen reden om ze aan tegenspraak te onttrekken. Voor wie in sectoren werkt waar rendementen de prijs bepalen — groenonderhoud, wegenwerken, schoonmaak, transport — is dat het verschil tussen een prijsonderzoek dat standhoudt en een dat op de schorsingsdrempel struikelt.

Gerelateerde arresten

• Arrest 267476 — Ander augustusarrest van 2026 waarin het transparantie- en gelijkheidsbeginsel de aanbesteder de das omdoet: daar schorste de Raad de gunning omdat de gemeente Woluwe-Sint-Pieters de prijzen van alle inschrijvers tijdens de onderhandeling bekendmaakte. Samen tonen beide arresten dat informatie-asymmetrie in beide richtingen fataal is — het achterhouden van gegevens tegenover één inschrijver én het delen van gegevens met alle andere.
• Arrest 267491 — Arrest van dezelfde XIIe vakantiekamer, één dag eerder, met de spiegelbeeldige uitkomst: daar werd de vordering verworpen omdat de verzoekende partij haar middelen uitsluitend bouwde op een vergelijking met een ingetrokken gunningsverslag in plaats van op de eigen merites van de bestreden beslissing. Samen markeren beide arresten waar de grens ligt tussen een middel dat de motivering van de bestreden beslissing zelf raakt en een middel dat dat niet doet.