Een planetarium met 134 plaatsen scoort evenveel als een met 156 — terwijl het bestek 150 vraagt
De Raad van State vernietigt de gunning van een architectuuropdracht voor een planetarium omdat de aanbesteder hetzelfde puntenaantal toekende aan een referentie met 134 plaatsen en een met 156 plaatsen voor het subsubcriterium 'tot 150 plaatsen', zonder te motiveren waarom — en de achteraf voorgestelde regel van drieën niet als motivering kan gelden.
Wat gebeurde er?
Idelux Développement gunt een gezamenlijke overheidsopdracht voor architectuurdiensten voor de bouw van een planetarium op de site van het Euro Space Center in Transinne. Het bestek vermeldt dat het gebouw tot 150 bezoekers moet kunnen ontvangen. Een van de gunningscriteria ('expertise in planetarium') bevat een subsubcriterium 'tot 150 plaatsen', op 5 punten. Nové Architectes, de verliezende inschrijver, vecht de gunning aan. Haar referentie is een planetarium met 156 plaatsen — boven de gevraagde capaciteit. De gekozen inschrijver (Alinéa Ter) heeft als referentie 'La Coupole' met slechts 134 plaatsen — onder de gevraagde 150. Toch krijgen beide dezelfde score op dit subsubcriterium. Het rapport vermeldt als enige motivering: 'Er worden meer punten toegekend aan referenties van planetaria dan aan audiovisuele zalen. Audiovisuele zalen krijgen 50% van de punten.' Aangezien beide referenties planetaria zijn, verklaart dit niets over het verschil in capaciteit. De Raad van State beveelt eerst de schorsing (arrest nr. 258.204 van 13 december 2023). Idelux kondigt aan de beslissing te zullen intrekken, maar doet dat niet. Na meer dan een jaar zonder verzoek tot voortzetting van de procedure vernietigt de Raad de gunning via de verkorte procedure (artikel 17, §6). Het kernargument van Idelux — dat ook als je het verschil zou corrigeren, het klassement niet zou wijzigen — faalt. Idelux berekent dat Alinéa Ter dan 134/150e van het maximum zou krijgen. Maar die regel van drieën is een motivering achteraf die veronderstelt dat de aanbesteder noodzakelijk die methode zou hebben toegepast — terwijl het bestek geen beoordelingsmethode voor dit subsubcriterium bevat. De Raad volgt die redenering niet.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest illustreert twee belangrijke punten. Ten eerste: als een bestek een subcriterium bevat dat verwijst naar een objectief meetbaar element (hier: capaciteit in plaatsen), moet de beoordeling traceerbaar zijn. Twee offertes die objectief verschillen op dat punt dezelfde score geven zonder motivering is een kennelijke beoordelingsfout of een motiveringsgebrek. Ten tweede: de verwerende partij kan niet achteraf een hypothetische beoordelingsmethode reconstrueren om aan te tonen dat de fout het klassement niet zou wijzigen — zeker niet als het bestek geen methode voorschrijft.
De les
Als aanbesteder: als een (sub)gunningscriterium verwijst naar een objectief meetbaar element (capaciteit, oppervlakte, rendement), zorg er dan voor dat je beoordeling consistent is met de meetbare verschillen. Krijgt een referentie die onder de gevraagde drempel zit dezelfde score als een die erboven zit, motiveer dan waarom. En als je de fout achteraf wilt rechtzetten met een regel van drieën, besef dan dat die redenering niet opgaat als het bestek geen beoordelingsmethode voorschrijft. Als inschrijver: check of je referenties objectief beter scoren op meetbare subcriteria dan die van de gekozen inschrijver — en of het evaluatierapport die verschillen reflecteert.
Te onthouden
- Twee offertes die objectief verschillen op een meetbaar subcriterium dezelfde score geven zonder motivering is een kennelijke beoordelingsfout of een motiveringsgebrek.
- Een motivering achteraf ('regel van drieën') die veronderstelt dat de aanbesteder een bepaalde methode zou hebben toegepast, kan het motiveringsgebrek niet herstellen — zeker niet als het bestek geen beoordelingsmethode voor dat subcriterium bevat.
- Artikel 17, §6 Gecoördineerde wetten RvS: als de verwerende partij niet binnen 30 dagen na de schorsing om voortzetting van de procedure verzoekt, kan de Raad de geschorste beslissing vernietigen via de verkorte procedure.
- De bewering dat een referentie '134 plaatsen sterk de doelstelling van 150 plaatsen benadert' is een motivering achteraf die het gebrek aan motivering in het evaluatierapport niet herstelt.
Waarop letten
- Het evaluatierapport motiveert de score op het subsubcriterium 'tot 150 plaatsen' niet — het vermeldt alleen het onderscheid tussen planetaria en audiovisuele zalen, dat hier niet relevant is.
- De aanbesteder kondigt na de schorsing aan de beslissing in te trekken, maar doet dat niet — waarna de Raad na meer dan een jaar via de verkorte procedure vernietigt.
- De verwerende partij probeert het klassement achteraf te reconstrueren met een regel van drieën — maar het bestek schrijft geen beoordelingsmethode voor dit subsubcriterium voor.
Stel jezelf de vraag
Bevat je (sub)gunningscriterium een objectief meetbaar element? Scoor je alle offertes consistent met die meetbare verschillen? Kun je de score uitleggen, of geef je twee objectief verschillende referenties dezelfde score zonder motivering?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →