Een onderaannemingsovereenkomst zonder datum en zonder prijs — maar wél met een verbintenis om het werk uit te voeren
De Raad van State schorst de beslissing van de Stad Kortrijk om een offerte als substantieel onregelmatig te weren omdat de onderaannemingsovereenkomst met de ISO 17025-gecertificeerde onderaannemer niet gedateerd was en geen prijs bevatte, terwijl die overeenkomst wél een duidelijke verbintenis inhield om het betrokken deel van de opdracht uit te voeren.
Wat gebeurde er?
De Stad Kortrijk schrijft een opdracht uit voor het reinigen en inspecteren van riolen via een vereenvoudigde onderhandelingsprocedure. Het bestek vereist als selectiecriterium een ISO 17025-certificaat voor rioolonderzoeken volgens NBN-EN 13508-2. De verzoekende partij beschikt niet zelf over dat certificaat, maar voegt bij haar offerte een ondertekende aannemingsovereenkomst met onderaannemer X — die wél gecertificeerd is — waarin X zich verbindt om bij gunning het visueel onderzoek (het ISO 17025-deel) uit te voeren. Het certificaat van X wordt eveneens bijgevoegd. De stad verklaart de offerte substantieel onregelmatig. Twee motieven: (1) er ligt geen 'verbintenis terbeschikkingstelling middelen' voor zoals vereist door artikel II.2 van het bestek, en (2) de aannemingsovereenkomst is niet gedateerd en bevat geen prijs. De Raad van State volgt dat niet. Artikel 78 van de wet staat een inschrijver toe zich te beroepen op de draagkracht van andere entiteiten om aan selectiecriteria te voldoen. Artikel 72, §1, tweede lid, van het KB Plaatsing bepaalt dat de inschrijver daartoe 'alle passende middelen' kan gebruiken. Als een onderaannemer die over het vereiste certificaat beschikt, zich er in een ondertekende overeenkomst toe verbindt om het betrokken deel van de opdracht uit te voeren, dan verbindt zij zich op het eerste gezicht ook om de noodzakelijke middelen ter beschikking te stellen. Noch de wet, noch artikel II.2 van het bestek legt bijzondere vormvereisten op aan die verbintenis — een datum en een prijs zijn niet vereist. De Raad merkt bovendien op dat uit de offerte van de gekozen inschrijver — een vertrouwelijk stuk dat de Raad heeft ingezien — evenmin blijkt dat een formele 'verbintenis terbeschikkingstelling middelen' van diens onderaannemer voorligt. De stad hanteerde dus een strengere maatstaf voor de verzoekende partij dan voor de gekozen inschrijver. Dit is overigens de tweede schorsing in dezelfde opdracht. Een eerdere niet-selectiebeslissing van 17 juni 2025 was al geschorst bij arrest nr. 263.991 van 30 juli 2025 en vervolgens ingetrokken.
Waarom doet dit ertoe?
Het beroep op draagkracht van derden is een recht dat de wet uitdrukkelijk toekent aan inschrijvers. In de praktijk stellen aanbesteders vaak strenge vormvereisten aan de documenten waarmee die draagkracht wordt aangetoond — terwijl de wet juist bepaalt dat 'alle passende middelen' volstaan. Dit arrest bevestigt dat een ondertekende aannemingsovereenkomst waarin de onderaannemer zich verbindt om het betrokken deel van de opdracht uit te voeren, op het eerste gezicht een passend middel is — ook zonder datum en zonder prijs. De Raad wijst er bovendien op dat een aanbesteder niet van de ene inschrijver een formeel document mag eisen dat zij bij de andere inschrijver niet verlangt.
De les
Als inschrijver: een beroep op draagkracht van een onderaannemer vereist geen specifiek formulier of standaarddocument. Een ondertekende overeenkomst waarin de onderaannemer zich verbindt om het betrokken deel van de opdracht uit te voeren, kan volstaan — ook zonder datum en zonder prijs. Zorg er wel voor dat de verbintenis duidelijk is: welk deel van de opdracht, welk certificaat of welke bekwaamheid. Als aanbesteder: artikel 72 KB Plaatsing staat de inschrijver toe 'alle passende middelen' te gebruiken om draagkracht aan te tonen. Interpreteer dat niet restrictiever dan de wet toelaat. En pas dezelfde maatstaf toe op alle inschrijvers — als je bij de een een formele verbintenis eist, moet je die ook bij de ander vragen.
Te onthouden
- Artikel 78 Wet Overheidsopdrachten en artikel 72, §1, tweede lid, KB Plaatsing laten de inschrijver toe 'alle passende middelen' te gebruiken om aan te tonen dat hij over de draagkracht van een derde beschikt — er gelden geen bijzondere vormvereisten.
- Een ondertekende aannemingsovereenkomst waarin de onderaannemer zich verbindt om het deel van de opdracht uit te voeren waarvoor een specifiek certificaat vereist is, vormt op het eerste gezicht een voldoende verbintenis tot terbeschikkingstelling van middelen.
- Het ontbreken van een datum en een prijs in een aannemingsovereenkomst tast op het eerste gezicht de rechtsgeldigheid van de verbintenis niet aan, zolang de overeenkomst bij de offerte was gevoegd (en dus uiterlijk op het tijdstip van indiening bestond).
- Een aanbesteder mag niet van de ene inschrijver een formele 'verbintenis terbeschikkingstelling middelen' eisen die zij bij de gekozen inschrijver niet verlangt — dat schendt het gelijkheidsbeginsel.
- Ook als het bestek bepaalt dat 'de nodige documenten waaruit de verbintenis blijkt' moeten worden voorgelegd, legt dat op het eerste gezicht geen bijzondere vormvereisten op bovenop wat de wet toelaat.
Waarop letten
- De aanbesteder verklaart de offerte substantieel onregelmatig op basis van vormgebreken in het draagkrachtdocument (geen datum, geen prijs), niet op basis van een inhoudelijk gebrek aan verbintenis.
- De gekozen inschrijver had evenmin een formele 'verbintenis terbeschikkingstelling middelen' van zijn onderaannemer voorgelegd — de aanbesteder hanteerde dus een ongelijke maatstaf.
- Dit is de tweede schorsing in dezelfde opdracht: de eerste niet-selectiebeslissing was al geschorst en ingetrokken. De stad maakte bij haar tweede poging opnieuw dezelfde fout in essentie.
Stel jezelf de vraag
Wil je een offerte weren omdat het draagkrachtdocument niet de juiste vorm heeft? Check eerst of de inhoud van het document een duidelijke verbintenis bevat om het betrokken deel van de opdracht uit te voeren. Hanteer je dezelfde maatstaf voor alle inschrijvers? Is het ontbreken van een datum of prijs werkelijk een probleem, of een vormkwestie zonder materieel belang?
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →