Screeningsdrempel van 0,5% bij prijsonderzoek doorstaat wettigheidstoets
Een aanbestedende overheid mag bij het prijsonderzoek een gewichtsdrempel hanteren om niet-verwaarloosbare posten te selecteren, op voorwaarde dat de drempel zorgvuldig is vastgesteld en de perken van de redelijkheid niet te buiten gaat.
Wat gebeurde er?
Beliris schrijft een openbare procedure uit voor de aanleg van een groene ruimte aan de Materialenkaai in Brussel (werken, prijs als enig gunningscriterium, vijf inschrijvers). Het prijsonderzoek verloopt in twee stappen: eerst worden niet-verwaarloosbare posten geselecteerd via rekenkundige criteria — waaronder een gewichtsdrempel van 0,5% van de gemiddelde totaalprijs — en vervolgens worden die posten inhoudelijk gecontroleerd. Voor twee posten (lichtmasten en ophangsysteem) besluit Beliris dat de prijzen niet abnormaal laag lijken, zonder prijsverantwoording te vragen. Voor twee andere posten (werfomheining en grondbehandeling) vraagt zij wél een verantwoording en aanvaardt die. De tweede-gerangschikte inschrijver vecht de gunning aan op drie fronten: de screeningsmethodologie, het niet-bevragen van twee posten, en de aanvaarding van de verantwoording voor twee andere posten.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest biedt een zeldzaam diepgaand overzicht van wat de Raad van State verwacht van de screeningsfase bij het prijsonderzoek. Waar eerdere arresten (243.217 en 244.492) screeningsmethodes afkeurden die abnormaal lage prijzen lieten ontsnappen precies omdat ze laag waren, bevestigt dit arrest dat een goed gecalibreerde drempel — hier verlaagd van de gebruikelijke 2% naar 0,5%, berekend op het gemiddelde van alle offertes, en aangevuld met kwalitatieve criteria — binnen de beoordelingsruimte valt. Het arrest verduidelijkt ook dat de aanbesteder bij het algemeen prijsonderzoek niet hoeft aan te tonen dat prijzen marktconform zijn, maar enkel moet nagaan of ze abnormaal lijken.
De les
De screeningsfase van het prijsonderzoek moet zorgvuldig zijn opgezet, maar de wetgever schrijft geen specifieke methode voor. Een gewichtsdrempel is toegelaten mits: (1) ze realistisch is gekalibreerd voor de specifieke opdracht (hier verlaagd van 2% naar 0,5% wegens het grote aantal posten), (2) ze berekend is op een objectieve basis (gemiddelde totaalprijs, niet de individuele offerte), (3) ze aangevuld wordt met kwalitatieve criteria (aard van de post, speculatierisico, forfaitair karakter), en (4) de aanbesteder zich de mogelijkheid voorbehoudt om buiten de criteria bijkomende posten te controleren. Bij de aanvaarding van een prijsverantwoording mag de aanbesteder ook eigen inlichtingen betrekken (art. 36 §3 KB 2017) en een winstmarge van 17,8% kan hypothetische bijkomende kosten dekken.
Te onthouden
- De wet legt geen welbepaald criterium op voor de selectie van posten bij het prijsonderzoek. Een aanbestedende overheid mag een gewichtsdrempel hanteren, mits die drempel zorgvuldig is vastgesteld en niet kennelijk onredelijk is. Het algemeen prijsonderzoek moet nagaan of prijzen abnormaal lijken — niet aantonen dat ze marktconform zijn.
Waarop letten
- Let op het onderscheid met arresten 243.217 en 244.492 waar screeningsmethodes wél werden afgekeurd: daar was de drempel berekend per individuele offerte, waardoor abnormaal lage posten precies door hun lage prijs onder de radar bleven. Hier was de drempel berekend op het gemiddelde, wat dat effect vermijdt.
Stel jezelf de vraag
Hanteer je een screeningsdrempel bij het prijsonderzoek? Controleer dan of die drempel berekend is op het gemiddelde van alle offertes (niet op de individuele offerte), of je hem gekalibreerd hebt in functie van het aantal posten en de aard van de opdracht, en of je naast de rekenkundige drempel ook kwalitatieve factoren betrekt. Behoud je uitdrukkelijk de mogelijkheid om buiten de vastgestelde criteria bijkomende posten te controleren.
Gerelateerde arresten
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →